Spreek van de week: "Een boterbriefje halen" (0) Reacties | Stuur dit artikel door! | Print

Een boterbriefje halen

[?] Waar komt de zegswijze een boterbriefje halen vandaan?

[!] Met een zin als 'Wouter en Rob hebben een boterbriefje gehaald' wordt bedoeld dat Wouter en Rob zijn getrouwd.

F.A. Stoett vermeldt dat boterbrief voor de grap werd gebruikt voor een bepaald soort "aflaatbrieven". Deze brieven gaven vergunning om tijdens de vastendagen boter, kaas, eieren en vlees te eten. Boterbrief is een leenvertaling van het Latijnse literae butyricae (het Latijn leende het woord butyrum ('boter') uit het Grieks). Later werd boterbriefje ook gebruikt om grappend naar de huwelijksakte te verwijzen: een vergunning om te trouwen. Ook andere officiële stukken (een akte, een belastingbiljet of een rekening) konden boterbriefje genoemd worden.

Boterbriefje komt sinds het begin van de twintigste eeuw in deze betekenis voor. Het woordenboek van Koenen (1912) vermeldt: "scherts(ende) benaming van een officieel stuk: belastingbiljet, trouwbewijs". Volgens het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands komt in Boeventaal (een boek over het Bargoens, uit 1906) het woord boterpapiertje al voor in de betekenis 'huwelijksakte'.

Naar analogie van boterbriefje ontstond het margarinebriefje: een benaming voor het document waarin wordt vastgelegd dat twee mensen een geregistreerd partnerschap zijn aangegaan.

Er zijn nog meer uitdrukkingen die trouwen betekenen: in het huwelijksbootje stappen, in het klooster gaan (van Sint-Arjaan) waar twee paar schoenen voor het bedde staan, het in de mande gooien en sjankensjank, sjankse: 'kerk'). Je kunt ook met de handschoen trouwen (een Bargoens woord, afgeleid van ('bij volmacht trouwen'): bij de huwelijkssluiting staat de gemachtigde van de afwezige bruidegom dan naast de bruid.

Ongehuwd samenwonen
Er zijn ook enkele uitdrukkingen die erop duiden dat mensen samenleven, maar niet getrouwd zijn:

over de puthaak getrouwd zijn
(Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal gaat deze zegswijze misschien terug op de gewoonte die onder polderwerkers zou hebben bestaan een huwelijk te sluiten ten overstaan van de voorman; het paar werd geacht in de echt verbonden te zijn als het over de puthaak was gestapt. Een puthaak was een gereedschap: een stok van ongeveer 70 centimeter met een klein ijzeren haakje en puntje.)
over de bezemsteel springen
over de bezem getrouwd zijn
onder de eikenbomen getrouwd zijn
achter de haag getrouwd zijn
over de halfdeur getrouwd zijn

Ongetrouwd blijven
Ook voor ongetrouwd blijven bestaat een zegswijze: Van Dale (2005) vermeldt op het ossenboek komen, met de betekenis '(van een meisje) boven de leeftijd komen om te trouwen'. Een os is een gecastreerde stier; wie in het ossenboek komt, loopt het gevaar geen nageslacht voort te brengen. Of deze zegswijze werkelijk alleen op meisjes slaat, valt nog te bezien; het is zelfs onwaarschijnlijk. In sommige delen van ons taalgebied wordt een man die op zijn dertigste verjaardag nog vrijgezel is, een os genoemd; hij wordt dan zogenaamd in het ossenboek bijgeschreven, en soms wordt er tegenwoordig zelfs een website gemaakt om hem aan te sporen een partner te zoeken.

Voor meer informatie over de Nederlandse taal ga je naar www.onzetaal.nl